Paliwo starzeje się od pierwszego dnia w zbiorniku. W samochodzie, którego używasz na co dzień, nie zaczyna przy tym od zera. Na dnie baku zawsze zostaje resztka starego paliwa z osadem i wodą, a każde tankowanie miesza z nią świeże paliwo. Dlatego terminy, które krążą w poradnikach, opisują paliwo w czystym, szczelnym pojemniku, a nie w baku. Proces da się spowolnić i mamy na to liczby z laboratorium, nie deklarację producenta.
Dlaczego paliwo się starzeje
Składają się na to cztery rzeczy naraz.
Utlenianie. Tlen z powietrza reaguje z węglowodorami. Powstają żywice i substancje smoliste, które później osadzają się w układzie paliwowym. To główny mechanizm i właśnie on jest mierzony w laboratorium.
Ulatnianie lżejszych frakcji. Z benzyny odparowują najlżejsze składniki, te odpowiedzialne za łatwy zapłon. Silnik odpala się trudniej, choć paliwa w baku nie ubyło.
Woda. Przy zmianach temperatury wilgoć skrapla się na ściankach zbiornika i spływa na dno. W dieslu woda to nie tylko korozja, ale też pożywka dla mikroorganizmów.
Biokomponenty. To one zmieniły reguły gry. Etanol w benzynie E10 chłonie wodę, a estry FAME w oleju napędowym B7 utleniają się szybciej niż sama frakcja naftowa. W dieslu rozwijają się bakterie i grzyby tworzące ciemną, mazistą biomasę, która potrafi zatkać filtr w jeden dzień.
Warto tu dodać rzecz, która wielu zaskakuje: paliwa premium potrafią starzeć się szybciej od zwykłych. Żeby podnieść liczbę cetanową, rafinerie dodają do nich azotan 2-etyloheksylu, a badania Instytutu Nafty i Gazu pokazały, że im większa dawka tego ulepszacza, tym niższa naturalna odporność paliwa na starzenie. Wyższa cena nie oznacza więc dłuższego terminu przydatności.
Bak nigdy nie jest czysty
Baku nie da się wyjeździć do sucha. Pompa paliwa nie zbiera go do ostatniej kropli, więc na dnie zawsze zostaje resztka, której silnik nigdy nie zużyje. Tam zbiera się wszystko, co cięższe od paliwa: woda, żywice z utleniania, rdza, a w dieslu także biomasa bakterii i grzybów.
Każde tankowanie dolewa świeże paliwo do tej resztki. Świeże paliwo jest czyste tylko do chwili, gdy wpadnie do baku. Po wymieszaniu dostaje porcję starego, utlenionego paliwa i zanieczyszczeń z dna. Mniej, niż było ich w samej resztce, ale nigdy zero.
Produkty utleniania nie są przy tym obojętne. Działają jak zaczyn: świeże paliwo zmieszane ze starym zaczyna się utleniać szybciej, niż gdyby trafiło do czystego zbiornika. W dieslu podobnie działa biomasa, bo mikroorganizmy z dna od razu zasiedlają nowe paliwo.
W praktyce oznacza to, że w używanym samochodzie zegar starzenia nie zeruje się przy dystrybutorze. Osad w baku zbiera się przez cały czas eksploatacji auta, a każda nowa porcja paliwa zaczyna pracę już częściowo zanieczyszczona.
Co osady robią z układem paliwowym
Paliwo z baku przechodzi przez cały układ: pompę, filtr, przewody, pompę wysokiego ciśnienia i wtryskiwacze. Wszystko, co niesie ze sobą, trafia po kolei do każdego z tych elementów.
Filtr paliwa zatrzymuje osad jako pierwszy. Zapchany przepuszcza mniej paliwa, więc silnik dostaje go za mało przy przyspieszaniu i pod obciążeniem. Pompa w zbiorniku musi wtedy pracować ciężej, a paliwo, które ją chłodzi, płynie wolniej.
Pompa wysokiego ciśnienia w nowoczesnym dieslu pracuje pod ciśnieniem przekraczającym 2000 barów, a jej części są spasowane z dokładnością do tysięcznych części milimetra. Smaruje ją samo paliwo. Woda i produkty utleniania pogarszają to smarowanie i powodują korozję, a drobiny, które przeszły przez filtr, działają w takich szczelinach jak papier ścierny.
Wtryskiwacze są najbardziej wrażliwe. Osad odkłada się na końcówkach i w środku wtryskiwacza. Zamiast drobnej mgły paliwo trafia do cylindra strugą albo nierówną porcją. Spala się gorzej, silnik traci moc, kopci i zużywa więcej paliwa. Żywice potrafią też przyklejać ruchome elementy wtryskiwacza, który wtedy otwiera się za późno, zamyka za wcześnie albo w ogóle przestaje działać.
W silnikach benzynowych mechanizm jest podobny. Najbardziej narażone są wtryskiwacze w silnikach z wtryskiem bezpośrednim: ich końcówki pracują w komorze spalania, w wysokiej temperaturze, więc osad przypieka się na nich szybciej. Objawy są te same: nierówna praca, spadek mocy i wyższe spalanie.
Układ wydechowy płaci za to w drugiej kolejności. Paliwo spalone niecałkowicie daje więcej sadzy, która szybciej zapycha filtr cząstek stałych DPF i osadza się w zaworze EGR.
Żaden z tych procesów nie następuje z dnia na dzień. Osad narasta stopniowo, a objawy pojawiają się dopiero wtedy, gdy uszkodzenie jest już zaawansowane. Regeneracja albo wymiana wtryskiwaczy i pompy wysokiego ciśnienia to koszt liczony w tysiącach złotych, wielokrotnie wyższy niż ochrona paliwa.
Po czym poznać stare paliwo
- Silnik pracuje nierówno na biegu jałowym, szczególnie na zimno.
- Rozruch trwa dłużej niż zwykle, czasem trzeba kręcić rozrusznikiem kilka sekund.
- Wyraźny spadek mocy i leniwa reakcja na gaz.
- Zatkany filtr paliwa, czasem po kilkuset kilometrach od wymiany.
- Paliwo w kanistrze pociemniało, pachnie inaczej niż świeże, na dnie widać osad.
Te objawy nie dotyczą tylko aut, które długo stały. Osad zbierający się latami na dnie zbiornika potrafi dać o sobie znać także w samochodzie, który jeździ codziennie. Przy dieslu dochodzi jeszcze jeden objaw, którego nie da się pomylić z niczym: ciemna maź na filtrze albo na dnie zbiornika. To biomasa, nie brud.
Jak długo paliwo zachowuje właściwości
Terminy podawane w poradnikach dotyczą świeżego paliwa w czystym, szczelnie zamkniętym pojemniku:
- Benzyna E10, czyli większość benzyny 95 na stacjach: około 3 miesięcy.
- Benzyna w otwartym albo nieszczelnym kanistrze: zaledwie 1 do 2 miesięcy.
- Olej napędowy z biokomponentem (B7): około 6 miesięcy, a utlenianie zaczyna się już po mniej więcej 3 miesiącach.
W baku samochodu paliwo starzeje się szybciej, z dwóch powodów. Bak musi oddychać, więc do środka stale trafia powietrze i wilgoć. A świeże paliwo od razu miesza się z resztką starego i z osadem z dna, więc nie startuje z pełną odpornością na starzenie. O ile szybciej, zależy od tego, ile osadu zebrało się w zbiorniku, a tego nie widać bez zajrzenia do środka.
Do tego dochodzą warunki. Zbiornik stojący w słońcu, tankowany do połowy i często otwierany zestarzeje paliwo dwa razy szybciej niż pełny bak w chłodnym garażu.
Jak spowolnić starzenie
Trzymaj zbiornik pełny. Im mniej wolnej przestrzeni nad paliwem, tym mniej powietrza i mniej wilgoci, która się w nim skropli. To najprostsza rzecz, jaką możesz zrobić przed dłuższym postojem.
Chroń przed temperaturą i słońcem. Wahania temperatury napędzają skraplanie wody. Zbiornik w cieniu starzeje paliwo wolniej niż ten w pełnym słońcu.
Zużywaj zapasy rotacyjnie. Paliwo z kanistra przelej do baku przed sezonem i nalej świeże, zamiast trzymać ten sam zapas przez dwa lata.
Stosuj dodatek regularnie, nie tylko przed postojem. Skoro w baku zawsze jest resztka starego paliwa, świeże potrzebuje ochrony także wtedy, gdy auto jeździ na co dzień. I tu przechodzimy do liczb.
Ile realnie daje dodatek do paliwa
Postanowiliśmy to sprawdzić zamiast deklarować. Nasz pracownik kupił na stacji ORLEN dwa litry zwykłego oleju napędowego i przelał go do dwóch szklanych słoików. Do jednego dodał TEC 2000 Diesel System Cleaner, drugi został bez niczego. Oba pojechały do ORLEN Laboratorium S.A.
Paliwo bez dodatku wytrzymało 65,09 godziny. Paliwo z dodatkiem wytrzymało 111,94 godziny. To o 72% dłużej: ten sam olej napędowy z dodatkiem TEC 2000 opierał się starzeniu prawie o dwie doby dłużej.
Ciekawostka, która wyszła przy okazji: laboratorium zbadało próbkę z dodatkiem jedenaście dni później niż tę bez dodatku, więc stała ona w słoiku o połowę dłużej. Miała gorsze warunki i mimo to wypadła lepiej.
Pełne sprawozdania możesz pobrać na stronie tec2000.pl/badania_orlen_laboratorium.
Co zrobić, jeśli paliwo już się zestarzało
Najczęstsza rada brzmi: dolej świeżego do pełna i jedź. To nie rozwiązuje problemu. Świeże paliwo rozcieńczy stare, ale samo się przy tym zanieczyści, a osad z dna zostanie tam, gdzie był. Silnik może na chwilę pracować lepiej, tylko że brud dalej krąży w układzie.
Jeśli auto długo stało, paliwo pociemniało albo na filtrze lub dnie zbiornika widać osad czy wodę, zbiornik trzeba opróżnić i wymienić filtr paliwa. Inaczej osad powędruje prosto do wtryskiwaczy.
W codziennej eksploatacji pomaga dodatek stosowany regularnie, a nie dopiero wtedy, gdy pojawią się objawy. W samochodzie osobowym Diesel System Cleaner wlewa się jedną puszkę na bak, dwa razy w roku.
Przy sprzęcie sezonowym, czyli kosiarce, agregacie, łodzi czy quadzie, taniej wychodzi wlać stabilizator przed odstawieniem niż potem czyścić gaźnik albo wtryskiwacze.
Najczęstsze pytania
Po jakim czasie psuje się paliwo?
Świeża benzyna E10 w czystym, szczelnym pojemniku traci właściwości po około 3 miesiącach, olej napędowy B7 po około 6 miesiącach. W baku samochodu szybciej, bo świeże paliwo miesza się z resztką starego i z osadem z dna.
Czy paliwo w baku samochodu się starzeje?
Tak, i to szybciej niż w czystym pojemniku. Bak musi oddychać, więc trafia do niego powietrze i wilgoć. Na dnie zawsze zostaje stare paliwo i osad, z którymi miesza się każde tankowanie.
Czy dolanie świeżego paliwa pomaga?
Rozcieńcza stare paliwo, ale go nie usuwa. Świeże paliwo po wymieszaniu też jest zanieczyszczone, a osad z dna zostaje w zbiorniku.
Czy stare paliwo może uszkodzić silnik?
Samo w sobie rzadko. Groźne są jego produkty: osady zatykające wtryskiwacze, woda powodująca korozję i biomasa blokująca filtr. To one kosztują, nie samo paliwo.
Jak stare paliwo wpływa na wtryskiwacze?
Osady z utlenionego paliwa odkładają się na końcówkach wtryskiwaczy i w ich wnętrzu. Paliwo zamiast drobnej mgły trafia do cylindra nierówną strugą, więc spala się gorzej: silnik traci moc, kopci i pali więcej. W benzynowych silnikach z wtryskiem bezpośrednim jest to szczególnie dotkliwe, bo końcówki wtryskiwaczy pracują w komorze spalania i osad się na nich przypieka. Żywice mogą też przyklejać ruchome elementy wtryskiwacza, a jego regeneracja albo wymiana kosztuje znacznie więcej niż regularna ochrona paliwa.
Czy dodatek do paliwa naprawdę spowalnia starzenie?
W badaniu ORLEN Laboratorium ta sama próbka oleju napędowego z dodatkiem TEC 2000 wytrzymała 111,94 godziny zamiast 65,09, czyli o 72% dłużej. Sprawozdania udostępniamy do pobrania.
